To, czego nie zabierzesz w plecaku

Ognisko już zgasło. Ostatnie iskry uniosły się w nocne niebo. Pieśni ucichły, namioty zostały złożone, a miejsce, które przez kilka dni tętniło życiem, powoli odzyskało swoją ciszę. Harcerze wrócili do domów. Mundury trafiły do szaf, śpiwory na półki, a plecaki — przynajmniej na jakiś czas — w kąt pokoju. I można byłoby powiedzieć: kolejny biwak za nami. Ale czy na pewno? Bo przecież najważniejsze rzeczy, które młody człowiek zabiera z harcerskiej przygody, nie mieszczą się w żadnym plecaku.

Nie wszystko można zmierzyć stopniem

W harcerstwie mamy sprawności, stopnie, wymagania i próby. Uczymy się rozpalania ogniska, orientacji w terenie, udzielania pierwszej pomocy oraz radzenia sobie w trudnych warunkach. To wszystko jest ważne. Ale czy zdobycie kolejnego stopnia jest najważniejszym osiągnięciem harcerza? Może prawdziwym sukcesem jest chłopak, który jeszcze rok temu bał się zabrać głos przed zastępem, a dziś potrafi poprowadzić swoich kolegów? Może jest nim harcerz, który po raz pierwszy nie pomyślał wyłącznie o sobie, lecz zauważył, że ktoś obok potrzebuje pomocy? A może ten, który mimo zmęczenia, zimna i niepowodzeń nie powiedział „poddaję się”, ale spróbował jeszcze raz? Takich chwil zazwyczaj nie zapisujemy w kronikach. Nie wręczamy za nie dyplomów. Często nawet ich nie zauważamy. A przecież właśnie wtedy dzieje się coś niezwykle ważnego. Młody człowiek zaczyna dorastać.

Przyrzeczenie, które nie kończy się przy ognisku

Są w harcerstwie chwile szczególne. Jedną z nich jest Przyrzeczenie Harcerskie. Harcerz wypowiada słowa, które znał wcześniej, ale teraz nabierają zupełnie innego znaczenia. Na jego piersi pojawia się Krzyż Harcerski — symbol zobowiązania, które podejmuje z własnej woli. Wokół stoją koledzy, instruktorzy, być może przyjaciele, z którymi przeżył już niejedną przygodę. To piękna chwila. Jednak prawdziwy sprawdzian tych słów nadejdzie później. Nie przy płonącym ognisku. Nie podczas uroczystego apelu. Przyjdzie do szkoły, gdy trzeba będzie stanąć w obronie słabszego. W domu, gdy ktoś poprosi o pomoc. W codziennym życiu, kiedy łatwiej będzie skłamać niż powiedzieć prawdę. Bo Przyrzeczenie Harcerskie nie jest obietnicą składaną na czas noszenia munduru. Jest zobowiązaniem wobec własnego życia.

Instruktor nie zawsze zobaczy owoce swojej pracy

Jest jeszcze ktoś, o kim warto w tym miejscu wspomnieć. Drużynowy. Człowiek, który poświęca swój wolny czas, przygotowuje zbiórki, organizuje wyjazdy, rozwiązuje problemy i bierze odpowiedzialność za młodych ludzi powierzonych mu. Niekiedy wraca z biwaku bardziej zmęczony niż jego harcerze. Bywają chwile zwątpienia. Pojawiają się pytania: czy to wszystko ma sens? Czy młodzi ludzie rzeczywiście wynoszą coś z naszych zbiórek? Czy nasze wysiłki przynoszą rezultaty? Nie zawsze otrzymamy odpowiedź. Czasami dopiero po wielu latach dawny harcerz wspomni rozmowę, której instruktor nawet nie pamięta. Przypomni sobie słowa otuchy wypowiedziane w trudnym momencie albo doświadczenie, które nauczyło go odpowiedzialności. Może okaże się, że właśnie to wydarzenie pomogło mu podjąć ważną decyzję w dorosłości. I wtedy zrozumiemy, że wychowanie nie zawsze przynosi natychmiastowe rezultaty. Instruktor sieje. Nie zawsze ma możliwość zobaczyć, jak wyrasta to, co zasiał.

Harcerstwo zaczyna się po powrocie do domu

Nie chciałbym, abyśmy oceniali wartość biwaku wyłącznie liczbą zdobytych stopni, odbytych zajęć czy zrealizowanych punktów programu. Oczywiście, dobra organizacja jest ważna. Bez niej trudno mówić o odpowiedzialnym wychowaniu. Ale najważniejsze pytanie brzmi inaczej: Czy młody człowiek wrócił z tego biwaku choć trochę lepszy? Czy nauczył się czegoś o sobie? Czy potrafi bardziej zaufać innym? Czy odkrył, że jest zdolny do rzeczy, które wcześniej wydawały mu się niemożliwe? A może po prostu zrozumiał, jak wielką wartość ma prawdziwa przyjaźń? Jeśli choć na jedno z tych pytań możemy odpowiedzieć twierdząco, to znaczy, że nasza praca nie poszła na marne. Bo harcerstwo nie powinno być jedynie sposobem na ciekawe spędzanie weekendów. Powinno być szkołą życia.

Ogień, który pozostaje

Każde ognisko kiedyś gaśnie. Nawet największy płomień zamienia się w żar, a potem w popiół. Znikają ślady obozowiska. Mijają lata. Z czasem bledną wspomnienia konkretnych zbiórek, gier i wędrówek. Ale jest coś, co może przetrwać znacznie dłużej. Odwaga, by stanąć po stronie dobra. Gotowość, by pomóc drugiemu człowiekowi. Wierność danemu słowu. Przyjaźń, która nie kończy się wraz z ostatnim dniem biwaku. I przekonanie, że warto zostawiać świat choć trochę lepszym, niż się go zastało. Jeśli uda nam się rozpalić taki ogień w sercu młodego człowieka, nie musimy martwić się, że ostatnie ognisko już zgasło. Bo prawdziwy ogień harcerstwa nie płonie w ognisku. Płonie w człowieku.

Z harcerskim pozdrowieniem do tych moich westchnień.

pwd. Jarosław Jakubiak HR